YEDİNCİ BÖLÜM
ANADOLU VE TRAKYADA KURULAN DEVLETLER, YÖRE HALKLARI VE BÖLGEYE DIŞARDAN GELENLER
Anadolu da İ.Ö. 4 bin yılından 20. yy kadar 30 ayrı kültür egemen oldu ve medeniyet kurdu. İ.Ö. Anadolu da 13 şehir devleti kuruldu.
A) Anasır-Ekalliyet-Azınlık olarak kabul edilip günümüzde de Anadolu ve Trakya’da varlığını sürdüren halklar: (1071-1999)
1- Arap
2- Asuri
3- Bulgar
4- Ermeni-Armenian
5- Gürcü- Acara
6- Keldani
7- Kürt
8- Laz
9- Rum (Helen Boyları: Aiakid, Aiol, Alkmai, İon, Dor, Onid, SParta,Salamis...)
10- Süryani
11- Yahudi
12- Yezidi
B) İ.Ö. Anadolu ve Trakya da yaşadığı bilinen ancak zaman içinde asimile olup tarihe karışan halklar: Eti-Hitit- Hatti, Luvi, Trak
C) Anadolu ve Trakya’ya Akın ve Göç Eden Türk Boyları:
1- İskit-Saka (İ.Ö. 680-555)
2- Akhun(İ.S. 446)
3- Ağaçeri(İ.S.460)
4- Karay (656)
5- Kıpçak (l055)
6- Peçenek(1049)
7- Kuman (9. yy, 1015)
8- Uz (l064)
9- Türkmen ve diğer Türk Boylan (1046,1071, 1986, 1988, 1999)
D) Eski Anadolu Halkları;
1- Azziler – Lazlar (Rize ile Orta ve Doğu Karadeniz)
2- Bitinyalılar (İzmit)
3- Can-Canik-Canit (Samsun, Erzincan, Tercan, Mercan, Azerbaycan
4- Ermeniler (Erivan, Ararat,Kars, Ani)
5- Galatlar (Ankara) ve Frig'ler (Sakarya, Afyon)
6- Gaşkalar (Kastamonu)
7- Hititler (Kızılırmak Havzası-Çorum)
8- Hurriler (Dicle)
9- Karyalı (Muğla)
10- Karduklar (Dicle doğusu ve Van gölü güneyi)
11- Kilikyalı (Adana-Çukurova)
12- Kapadokyalı (Nevşehir)
13- Komana-Komeganalı (Adıyaman)
14- Likyalı (Antalya:Kaş, Elmalı ve Fethiye – Muğla)
15- Luviler(Silifke)
16- Lidyalı (Aydın)
17- Mitanniler (Fırat Havzası)
18- Misyalılar (Balıkesir)
19- Pamfilyalı (Teke yöresi) ve Pisidyalı (Burdur)
20- Pergamonlar (Manisa)
21- Rum: Grek, Yunan, Helen, İyon, Eolyalı, Dor, Pontus, Girit, Miken, Hellas
22- Sinoppeler-Pafla gonia (Sinop)
23- Traklar (Trakya-Balkanlar)
24- Truvalılar (Çanakkale)
25- Urartular (Van)
E) Anadolu da Egemenlik Kuran Büyük Devletler:
1- Hititler (İ.Ö. 2000-1200)
2- Persler(İÖ. 546-332)
3- Helen (İ.Ö. 334-İ.S. 18)
4- Roma (l8-395) veya İ.Ö. 130- İ.S. 395
5- Bizans (395,410-1453)
6- Selçuklu (1071-1243), Büyük Selçuklu (1040-1183)
7- Moğol (1243-1308) İlhanlılara tabi olarak
8- Osmanlı (1299-1918,1922) - (27.12.1299-18.11.1922)
9- T.C. Devleti (23.04.1920, 1923)
F) Anadolu da Kurulan Şehir ve Bölge Devletleri ile Anadolu'ya Akın Yapan Halklar
a- İ.Ö Kurulan Devletler ve Bölgede Geçici Egemenlik Kuranlar:
1- Sümer (İ.Ö 3300-1975)
2- İbrani – İsrail (İ.Ö1075- İ.S 70.100
3- Babil (1845-539)
4- Elam (İ.Ö. :2550-6401)
5- İşuva
6- Mitanni (İ.Ö. 1475-1275)
7- Komuk
8- TiglatPlasar
9- Mildiş
10- Kurhi
11- Muşku(İ.Ö. 3000)
12- Kimri
13- Gasgaslar
14- Galtlı
15- Galatyalı (İ.Ö. 250)
I6- Kelt
17- Kapadokyalı (İ.Ö 380-36)
18- Thrak (İ.Ö 444-İ.S 46)
19- Thun
20- Paphlagon
21- Azzi
22- Gaşka(İ.Ö. 1600-1200)
23- Arzava-Lüvit
24- Amazon
25- Khalbler
26- Tibarenoslar
27- Mossynoikoslar
28- Kardukh
29- Efes
30- Miletos
31- Sideli
32- Pamfilya
33- Eti-Hitit (İ.Ö 2000-1200)
34- Frig (İ.Ö 1500-675) veya 800 – 620
35- Asur (İ.Ö 1155-900) veya 2480 – 609
36- Urartu (İ.Ö 9 yy-714) veya 880 - 590
37- Gordiyom
38- Sinop
39- Komana
40- Karya
41- Mysya
42- Bergama (İ.Ö 133 480 – İ.S 343 ve 1204 – 1461 )
43- Pontus (İ.Ö 302)
44- Truva (İ.Ö 3000-1200)
45- İskit-Saka (İ.Ö 680 – 244)
46- Kimmer (İ.Ö 800-530)
47- Fenikeli (İ.Ö 1000 – 520)
48- İyon (İ.Ö 800)
49- Lidyalı (İ.Ö 687 – 547)
50- Likya (İ.Ö 19-14 yy)
51- Med (İ.Ö 728-555)
52- Pers (İ.Ö 555-330)
53- Helen (İ.Ö 338-300)
54- Selevkos (İ.Ö 300-64)
55- Part (İ.Ö 249 – İ.S 228)
56- Antigonet (İ.Ö 218)
57- Uri-Huri
58- Guti
59- Arsaklar
60- Barsallar
b- İ.S. Kurulan Devletler ve Bölgede Geçici Egemenlik Kuranlar;
1- Ağaçeriler (460)
2- Romalılar (İ.Ö. 64 veya İ.S 18-395)
3- Bizanslılar (395-1453)
4- Sasaniler-İran (226 – 642)
5- Sibir-Sabar (461-576)
6- Hunlar (363-396,446)
7- Alanlar (628)
8- Hazar (656 – 965)
9- Gürcü: Tiflis (299, 1258, 1603-1800)
10- Ermeni: Kars-Ani-Erivan ( Fars, Roma ve Bizansa bağlı)
11- Araplar: Arami, Akkat, Akad, Sami, Amurrular, Halifeler (632-661), Emeviler (661-750), Abbasiler (750-1258), Şeyhoğulları (868), Hamdaniler (930)
12- Eyyubiler (l171-1228,1250,1348)
13- Kıpçak Memlukluları (1250-1383)
14- Çerkez Memlukluları (1383-1517)
15- Büyük Selçuklular (1040,1071 -1157)
16- Anadolu Selçukluları (1071,1085,1092-1243, 1308)
17- Trabzon Rum Devleti (1204-1461)
18- İlhanlı Moğolları (1243-1308) – Anadolu Egemenliği
19- Kilikya Ermeni Krallığı (1274-1375)
20- Timurlu Dönemi (1402)
21- Karakoyunlular (1380-1469)
22- Akkoyunlular (1350-1502)
23- Safeviler (1507-1515: Anadolu'daki hakimiyetleri)
24- Osmanlılar (27.12.1299-30.10.1918, 18.11.1922)
25- Ruslar (1878-1918)
26- İtalyanlar(1918-1920)
27- Fransızlar (1918-1920,1939 Hatay)
28- İngilizler (1918-1923)
29- Yunanlılar (15.5.1919-09.9.1922)
30- T.C. Devleti (23.04.1920 ve 29.10.1923)
AZERBAYCAN YÖRESİNDEKİ DEVLET VE HALKLAR
A- Azeri Türklerinin Etnik Köken ve Menşelerinin Dayandığı Türk Etnosİarı-Proto Türkler:
1- İ.Ö. 3. bin yılları: Balkar, Karapapak, Karaçay, Kumuk, Kundur
2- İ.Ö. 2. bin yılları: Kun, Su (Bun), İskit (Saka), Turuk-Turukki-Terekeme
3- İ.Ö. 5.yy: Massagetler (Hanları Tomris Hatun), (Mesketler)
4- İ.S. 446 yılından itibaren bölgeye gelen; Akhun, Ağaçeri, Kuman,
Peçenek, Kıpçak, Uz-Oğuzlar (Türkmenler) ile Halaç, Karluk gibi diğer Türk
Boyları.
B- Azeri Sözcüğünün Anlamına İlişkin Görüşler:
1- Azar (Farsça): İncitme, kırılma, zulüm, küskün, paylama, küçük düşürme.
2- Azer (Farsça): Mecusilere göre güneşe memur meleğin adı. Ateşe tapan, mecusi.
3- Hazer (Arapça): Çekinme, korunmak, kaçınmak,
4- El Hazer (Arapça): Sakın!
5- Hazar (Arapça) : Bir şeyi bir kimseye vermemek, men etmek.
6- Hazar: (Arapça): Sulh zamanı, barış durumu, huzurlu olma, mukim olmak.
7- Hezar (Farsça): Bin, pek çok ,bülbül.
8- Hazire (Arapça): Etrafı duvarlı bahçe, mezarlık.
9- Hazire (Arapça): Bir bölük asker, topluluk.
10- Azur (Farsça): Aç gözlü, hırslı, cimri.
11- AZERİ (Özel isim): Azerbaycan Türklerinden olan kimse, iyelik eki: Aidiyeti gösterir. İrani: İranlı gibi.
12- Bay; bey, bek, beğ: Zengin, saygın. Can: Ruh.
13- HAZARLAR: (Özel İsim): (651-965) yıllarında Hazar Denizi çevresinde Kalmuk – Moğol hanedanlığınca kurulan, halkı içinde; Azeri, Balkar, Karaçay, Kumuk,Tatar, Karay, Karapapak ve Terekeme Türk boylarınında olduğu bir devlet.
14- .Göktürk Halkı:Az, As,İz
15- Azer (Başkurtcada): Hazır anlamında kullanılan bir kelime
16- Hazağar (Türkçe): Sanırım, zannedersem, belki
C- Azerbeycan’a Komşu Halklar ve Devletler:
Ermenistan, Dağistan, Gürcistan, İran, Türkiye ve Hazar Denizi karşısındaki Türkmenistan
D- Azerbaycan Yöresinde ve Bölgede Egemenlik Kuran Halklar:
1- Sümer
2- Akad
3- Urartu
4- Med
5- Pers
6- Helen
7- Sasani
8- Bizans
9- Selçuklu
10- Harzemşahlar
11- Moğol
12- Timurlu
13- Karakoyunlu
14- Akkoyunlu
15- Safevi
16- Osmanlı
17- Rus
18- İngiliz
19- İran
20- Ve diğer: Gürcü, Ermeni, Tat, Arap (Ermeni ve Abbasi)
E-Can Ekinin Anlamı: Can Frasça bir kelime
1-Can:Ruh, nefis, nefes, varlık, öz, güç, dirlik, Gönül, yaşam, hayat, dost, inanç, kardeşi, yakınlık, sevilen. Cansız: ölü, güçsüz-
2-Canik-Canit:Samsun, Erzincan, Gümüşhane yöresinde 1071’e kadar yaşamış Halk.Erzincan, Tezcan, Mercan Halkı.Samsun’un eski adı Canik’tir
ANADOLU’YA TÜRK GÖÇÜNÜN NEDENİ
Türk Boylarının önemli bir kısmının Orta Asya’dan topluca Anadolu’ya göç etme nedenleri: Şu an Dünya milletleri nüfus sıralamasında 8. olan Türklerin (150-350 milyon nüfus) bir kısmı Türkiye’de yaşamaktadır.
Orta Asya tarihine kısaca göz atarsak; En belirgin hususun, Türk Boylarının birbirleriyle ve komşularıyla sürekli savaşmaları olduğunu görürüz. Göktürk, Uygur dönemine bakarsak; istikrar, güvenlik ve huzur için Anadolu’ya göçüldüğünü anlarız. (bkz: 43,53,67)
A) 552 yılında Göktürkler, Avarları yenerek bağımsız oldular.
- Göktürklerin lideri İlteriş Kaan, Çinle 17 defa, Kitayla 7 defa, Oğuzlarla 5 defa savaştı.
- 606 yılında Göktürklere bağlı halklardan 100 bin çadırlık bir grup ağır vergiler nedeniyle, Göktürklerin yönetiminden çıkarak Çin’e göç edip yerleşti.
- 630 yılında Uygurlar, Tarduşlarla işbirliği yaparak, Göktürklerle savaştılar, Göktürkler yenildiler.
- 630 Yılında Çinliler, Göktürkleri yenerek, 1. Göktürk Devletine son verdi.
- 680 Yılında Göktürkler, yeniden bağımsızlıklarını kazandılar.
-Bumin ve İstemi Kağan; Çin, Kitay, Tatabi ve bazı Türk boylarıyla 20 defa savaştı.
-Gültekin, amcası zamanında komutan olarak 13 savaşa katıldı.
-Gültekin, Komutan olunca Oğuz, Kitay, Tatabi ve Çinle 12 defa savaştı.
-Bilge Kaan, Soğdlarla savaştı.
-742 yılında Oğuzlar, Göktürklere karşı ayaklandılar.
-743 yılında Oğuzlar, Uygurlarla birlik olarak Göjtürklere saldırdılar.
-744 yılında Basmıllar, Göktürklerle savaştılar.
B) 744 Yılında Uygurlar, Bağımsız Devlet oldular.
-744 Yılında Uygurlar, Basmıllarla savaştı.
-744 Yılında Uygurlar, 2. Göktürk Devletine son verdiler.
-74& yılında Oğuzlar, Tatarlarla anlaşarak Tygurlara saldırdılar.
-750 Yılında Oğuzlar, Kırgızlar ve Çinliler anlaşarak birlikte Uygurlara saldırdılar
-750 yılında Uygurlar, Çik ve Tatarlara karşı savaştı.
-751 Yılında Karluklar ve Araplarla anlaşarak Çinle savaştılar.
-786, 788, 789 yıllarında Uygurlar Tibetlerle savaştı.
-795, 805 yıllarında Uygurlar; Tibet, Karluk ve Kırgızlarla savaştılar.
-820-840 Kırgızlar, Uygurlara saldırdı. 20 Yıl süren savaşlar sonucu Uygur Devleti yıkıldı, Kaanı öldürüldü.
-840 Uygur Halkı, kendilerine saldıran Kitan-Tunguz'larla savaştı.
-847, 905 Yılında Uygurlar, Çinle savaştı.
-911 Eygurlar, Çinle savaştılar.
-924 Yılında Uygurlar, Kitanlarla savaştı.
-924 Yılında Moğollar, Uygarlara saldırdı.
-933 Uygurlar, Tibetle savaştılar,
-1010, 1026 Yılında Uygurlar, Çinle savaştılar.
Uygurlar önce Hun (İ.Ö. 4.yy.-İ.S.216), sonra Avar (216-552) ve Göktürklere (552-744) tabi oldular. 1209’ da Cengiz Han’ın, 1280’ de Kubilay Han’ın, 1346’ dan 1422’ ye kadar da Çağatay Hanlığının egemenliği altında xaşadılar.
Çin’de; 581-608 yılları arasında Sui Sülalesi, 618-905 Tang Sülalesi, 960-1279 yıllarında ise Sung Sülalesi hüküm sürmüştür. Türk Devletleri ve Çinliler genelde "birbirleriyle karşılıklı iyi geçinme siyaseti uygulamışlardır. Türkler Çinle birçok kez savaşmışlar ise de Çin’i egemenlikleri altına alıp yönetmeye teşebbüs etmemişlerdir. Çinliler güçsüz iktidar ve karışıklık dönemlerinde hediye, yiyecek vererek, Türk Boylarını birbirine düşürerek diplomasi tekniğiyle iyi geçinmiş, Türkleri sınırlarından içeri sokmamış,onları sınır bölgelerinde tutmuş, güçlü dönemlerinde ise savaşıp Türkleri yenerek kendine bağlamış, sınır boylarına iskan etmiş, uyguladığı kültür politikasıyla asimile etmeye çalışmıştır. Örneğin Hui'ler kısmen asimileye uğramış Türklerdir.
DOĞU ANADOLUYA TÜRK AKIN VE GÖÇLERİ
- İ.Ö. 665-189 İskit (Saka):İ.S 555 yada (529’ da Perslerle savaştılar.)
- İ.Ö. 120 İdil Balkarları (Balkar, Kıpçak, Çuvaş, Başkırt...)
- İ.S. 216 Kumanlar (Balkar, Kumuk, Karaçay, Karapapak, Terekeme...)
- 395-398 Hunlar. 450-564 Akhunlar.
- 460 Kıpçaklar; (Ahıska Mesket, Ağaçeri.)
- 9,10, 12. yy Kıpçaklar; (Daha sonra bu "bölgeden Mısıra gidip; Tolunoğlu: 868-905, Akşit-İhşid; 933-969 ve Kıpçak Memluklu-Kölemenler Devletini: 1250-1382 Kurmuşlardır.)
- 1071-1308 Selçuklular." 1299-1918 Osmanlılar.
BALKANLARA TÜRK GÖÇLERİ
İ.S. 378-550 Avrupa Hunları (Macarlarla birlikte).
679 İdil Balkarları-Tatar Türkleri, Kıpçaklar.
830-1091 Peçenek (Boşnak): Oğuz Boyu
9-11.yy. Uz (Gagauz)
10-13.yy. Kuman (Pomak): Kıpçakların bir kolu 1034-1087 de Rodoplara yerleştiler.
1354-1912: Osmanlılar
ORTA ASYADAKİ YER VE BOY ADLARININ ANADOLUYA TESİRİ, BENZERLİKLER:
1- Orhun Bölgesinde bulunan Ötügen Ormanı adı ile Honamlı Yörüklerinin bir kolu olan Ötgünlü Yörük Obası.
2- Orta Asyada Maveraünnehir bölgesinde akan Seyhun ve Ceyhun Irmakları ile Çukurova’daki Seyhan ve Ceyhan Irmakları,
3- Kazakistan ve Kırgızistan arasındaki Aladağlar ile Adana Aladağ İlçesi ve bölgedeki Aladağlar silsilesi.
4- 450-564 yılları arasında merkezi İran olmak üzere Hazar kıyılarından K.Hindistan’a, Afganistan’a ve İç Asya’ya kadar büyük bir devlet kuran Akhunlara; çevre ülke halklarınca verilen ve o dönemde yazılmış arşiv belgeleri, eserlerde rastlanan adlar: Abdel, Haytal, Huna, Hunnoi gibi. Bu adlardan Abdel ve Haytal adı bize hiç yabancı değil, bugün Anadolu’nun birçok bölgesinde Abdal, Havna-Huna, Hayta adını taşıyan topluluklar var.
5- 1380-1469 yılları arasında Erbil, Nahcivan, Tebriz, Erzurum, Erciş, Musul bölgesinde devlet kuran Karakoyunlu Devletini oluşturan Oymak ve Obalar: Kurucu Karakoyunlular ile Avşar, Döğer, Yazır, Yiva, Oğuz Boyları ve ayrıca Baran, Baharlı, Hacılı, Bozdoğan ve Karahanlı Oymaklarına mensup cemaatlar,
6- 1350-1502 Yılları arasında Diyarbakır, Sivas, Malatya, Urfa, Harput, Erzincan, Kemah, Erzurum, Bağdat, İsfehan ve Tebriz bölgesinde devlet kuran Akkoyunlu Devletini oluşturan oymaklar: Bayındır, Düğer, Bayat, Çepni gibi Oğuz boyları ve İnallı, Bayramlı, Hacılı, Musullu gibi gruplar.
7- Altay-Muhtar Cumhuriyetinde Beluka dağından çıkan nehrin adı Tekelidir, Bu nehrin üzerindeki bir şelalenin adı da Tekeli Uçarsuyu’dur. Antalya’nın eski adı Teke Sancağı ve bölgenin adı, Teke Yöresidir.
8- Edirne’den akan Meriç Nehrinin kolu olan ERGENE Çayı; Orta Asya’daki Tanrı dağlarının bir vadisi, yaylası olan ERGENEKON adını taşımaktadır.
9- Kayseri Talas yöresi ve doğu Türkistan’daki Talas Bölgesi.
TÜRKLERE KOMŞU HALKLAR VE DEVLETLER:
A- Orta ve Doğu Asya Halkları:
a) Hun ve Göktürk Döneminde Türklerle Komşu Halklar ve Devletler: (İ. Ö. 318-İ.S 48 ve 552-744):
1- Avar-Apar
2- Afgan (Peştun)
3- Cücen
4- Çürçet
5- Çin
6- Hatay-Kara Hatay-Kıtay- Hıtay
7- Hind-Sind
8- Hanhai
9- Juan Juan
10- Kitan
11- Kuşan-Kuşhan
12- Kore
13- Moğol
14- Merkut- Merkit
15- Mançu
16- Macar
17- Oğur-Ugor
18- Pars: Sard-Soğd,Tacik, Baktriyalı, Sasani, Part, Tat, Galca, Fars, İranlı, Sarmat, Atlan – Oset, Acem, Pehlevi, Tohar.
19- Sienpi
20- Tibet
21- Topa
22- Tingling
23- Tabgaç
24- Tung-Hu
25- Tunguz
26- Wusun
27- Wuhuan
28- Yüeci
b) 6 – 13 yy. ‘da Türklere Komşu Halklar ve Devletler:
1- Alan (oset)
2- Arap
3- Bulgar – Voyluk: Uturgur-Kuturgur
4- Çikler
5- Ermeni
6- Gürcü
7- Hind (Sind)
8- Karahıtay
9- Kalmuk
10- Kerayit
11- Kitan
12- Kabar- Kabardin
13- Kurikan
14- Moğol
15- Macar-Magyar-Hungar
16- Mangıt
17- Mançu
18- Merkit
19- Nayman
20- Ongut
21- Ogur – Ugor-Fin
22- Oyrat
23- Rus (Slav)
24- Soğd – Sard - Fars
25- Samanlı – Tacik
26- Sibir (Sabar)
27- Sienpi
28- Tangut
29- Tabgaç
30- Tibet
31- Tinling
32- Tohar
33- Tunguz
34- Wusun
B- a) Ural ve Sibirya Halkları
l - Buryat
2- Chukchiler
3- Evenke
4- Kamchadal
5- Komi (Zıryan)
6- Karyak
7- Karel
8- Mari
9- Moğol
10-Udmurt
b) Fin Kavimleri:
l - Çeremis- Çirmiş
2- Çud
3- Est
4- Merya
5- Mordvin- Mordva
6- Veşi
7- Vidivari- Votyak
c) Ogur Halkları:
1- Akaritler
2- Altı Ogurlar
3- Beş Ogurlar
4- On Ogurlar
5- Şara (Sarı) Ogurlar
C- Türk veya Başka Milletten Olduğu İhtilaflı Halklar ve Devletler (Bence Türk asıllı değiller)
a- Devletler :
1- Altınordu (Moğol)
2- Babür (Soyu:CengizHana-Moğol)
3- Celayir /Moğol)
4- Eyyübiler (Kürt)
5- Hun (Avrupa) - Macar
6- Kara Kıtay-Hatay (Moğol)
7- Kuşan-Kuşhan
8- Sasaniler (Fars) ve Samaniler
9- Sümer
10- Sabar-Sibir- Süvar
11- Şatolar
12- Tabgaç-tavgaç
13- Tangut (Tibet)
14- Tuyuhun
15- Tufan-Turfan
16- Topa
17- Yüeci
b) Halklar:
1- Acara (Mülüman Gürcü)
2- Abhaz
3- Adige (Çerkez)
4- Alan-Oset (Fars)
5- Arnavut
6- Avar (Moğol)
7- Akatemir
8- Boşnak
9- Bulgar -Voynuk
10- Çeçen
11- Çerkez
12- Etrüstk
13- Hazara- Hazari (Kalmuk- Moğol)
14- Kurıkan
15- Kürt (Ekrat)
16- Macar (Hun) - Mağyar
17- Mankıt
18- Manço
19- Merkit
20- Nayman
21- Ogur- Ugor
22- Pomak
23- Tat (Tatvan ,Van: şehir anlamında)
24- Tacik
25- Trak
26- Tohar
27- Teleüt
28- Tingling
29- Tunguz
30- Wusun-Wuhuan
SELÇUKLULAR ANADOLUYA GELDİĞİNDE (1046-1071):
a) Bölgede Etkili Güçler:
1- İstanbul merkez olmak üzere Bizans Devleti. Selçuklular Bizansla 1046,1048 ve 1071 de savaştı.(Bizans İmp.:395, 415-1453)
2- Trabzon yöresinde Rum Pontus Krallığı:İ.Ö 480-İ.S 5343 ve (1204-1461)
3- Tiflis yöresinde Gürcü Krallığı.(İ.Ö 299- İ.S 1800)
4- Ermeniler: (İ.Ö 401-İ.S 428)
a- Kars-Ani Ermeni Krallığı (732,762-1021)
b- Kozan-Feke-Hacin Kilikya Ermeni Krallığı (1080-1375)
c- İskenderun-K.maraş-Elbistan-G.antep, Urfa Ermeni Krallığı.(1274-1375)
d- Kalsan
e- Van-Erciş-Ahlat Ermeni Krallığı-Vaspuragan (1020).
5- Irak- Bağdat da : Abbasiler-Hilafet Yönetimi (750-1258)
6- İran'ın güneyinde: Şii-Büveyhiler Yönetimi.(932-1056)
7- Diyarbakır, Mardin, Cizre, Nusaybin, Hilvan bölgesinde: Mervaniler (984-1085) ve Nümeyriler (990-1086)
8- Musul, Cizre: Ukaylilerin Yönetimi, 996-1096
9- Mısırda: Şii-Fatimi Devleti (910-1171)
b) Selçuklu sonrası ortaya çıkan ve Anadolu coğrafyasını etkileyen yönetimler:
1- Eyyubiler: Mısır, Suriye, Kudüs (l 171-1228^1250,1348)
2- Haçlı Seferleri: 1096'da başlatıldı ve sayısı 8'e ulaştı. 1098-1289 yıllan arasında Urfa, Antakya, Suriye -Trablus da Kontluk, Kudüste ise Hristiyan Krallıkları kuruldu.
3- Anadolu da Moğol istilası ve hakimiyeti: (1243-1308)
4- İran Safevi Devleti: (1502-1736) Başkent Tebriz. Safevi devleti ve Kızılbaş Aleviliğinin kurucusu Şah İsmail; Baba tarafından Fars-İranlı, Ana tarafından Akkoyunludur.
TÜRKİYE’NİN ETNİK YAPISI:
Araştırıcılara göre Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları içinde 27-57 arası farklı halktan insan grupları var.(bkz:94)
A) Türkler (Tüm Türk Boyları)
B) Müslüman Gruplar:
1- Acem (Fars, Soğd, Sard, Tacik, Pers)
2- Afgan (Peştun)
3- Arap (Çok az Hiristiyanı da var)
4- Arnavut (1400-1952: Balkan Göçmeni)
5- Çerkez (Kuzey Kafkas Halkları ve boylarını temsil ediyor:1878-1917)
6- Çingene (Roman-Gitano-Cipsi)
7- Hemşinli
8- Kürt
9- Laz
10- Macar
11- Moğol
12- Zenci (Sudanlı, Habeş vs. ), Nigger,Africano
C) Hristiyan Gruplar:
1- Asuri
2- Ermeni (İslam dinine geçende var; Elazığ Tunceli, Hemşin...)
3- Eston
4- Fransız (Frenk)
5- Gürcü (Çok az Müslümanı da var; Acaral)
6- İtalyan (Levanten)
7- Keldani
8- Makedon
9- Nasturi
10- Polonyalı (Polenez)
11- Rum (Elen, Grek, Yunan, Müslüman olanı da var, İznik, Bilecik, Trabzon)
12- Rus (Ukrain, Sırp, Hırvat gibi Slav Boyları-çok az Müslüman)
13- Süryani
14- Yezidi
D) Museviler:
- Yahudi (İbrani) :1492-1917 yılları arası İspanya ve Polonyadan geldiler.